در شرایطی که هزینهها رو به افزایش است و فشارهای مالی بر کسبوکارها بیشتر میشود، معافیت مالیاتی اشخاص حقوقی میتواند بهعنوان یک راهکار قانونی و هوشمندانه، نقش «راه نجات مالی شرکتها» را ایفا کند.
بسیاری از شرکتها بدون آگاهی از ظرفیتهای قانونی، سالانه مبالغ قابلتوجهی مالیات پرداخت میکنند؛ در حالی که با شناخت درست معافیتها و اجرای صحیح تکالیف مالیاتی، میتوان بخشی از این بار مالی را کاهش داد و منابع را به سمت توسعه، سرمایهگذاری و رشد کسبوکار هدایت کرد. در اینجا میخواهیم درباره معافیت مالیاتی اشخاص
حقوقی و قوانین مرتبط با آن بیشتر بدانیم.
معافیت مالیاتی چیست و چه اهمیتی دارد؟
معافیت مالیاتی به مجموعه قوانین و مقرراتی گفته میشود که بر اساس آن، اشخاص حقیقی یا حقوقی از پرداخت تمام یا بخشی از مالیات معاف میشوند. این معافیتها معمولا با اهداف حمایتی، تشویقی یا توسعهای در نظر گرفته میشوند. معافیت مالیاتی میتواند دائمی یا موقت باشد و معمولا مشروط به رعایت ضوابط و ارائه مدارک مشخص است.
اهمیت معافیت مالیاتی در نقش موثر آن در سیاستگذاری اقتصادی و اجتماعی کشورها است. این ابزار به دولتها کمک میکند تا منابع مالی را به سمت فعالیتهای اولویتدار هدایت کند و انگیزه فعالیتهای مولد را افزایش دهند. برای مودیان نیز، آگاهی از معافیتهای مالیاتی میتواند به کاهش هزینهها، بهبود مدیریت مالی و افزایش سودآوری منجر شود؛ به همین دلیل شناخت دقیق قوانین معافیت مالیاتی، هم برای کسبوکارها و هم برای افراد، اهمیت بالایی دارد.
انواع اشخاص حقوقی مشمول مالیات
معافیت مالیاتی اشخاص حقوقی، شامل کلیه نهادها و سازمانهایی هستند که بهصورت مستقل از اشخاص حقیقی فعالیت اقتصادی یا غیراقتصادی دارند و مطابق قانون مالیاتهای مستقیم، در قبال درآمد یا فعالیت خود مشمول پرداخت مالیات میشوند. مهمترین انواع مالیات اشخاص حقوقی غیر دولتی عبارتاند از:
شرکتهای تجاری: شامل شرکتهای سهامی (عام و خاص)، با مسئولیت محدود، تضامنی، نسبی، مختلط و تعاونی که به منظور فعالیتهای بازرگانی، تولیدی یا خدماتی تأسیس میشوند و بابت درآمد حاصل از فعالیت خود مشمول مالیات هستند.
موسسات غیرتجاری انتفاعی: این موسسات با هدف کسب درآمد فعالیت میکنند؛ اما ماهیت تجاری ندارند؛ مانند مؤسسات آموزشی، پژوهشی، حقوقی یا خدماتی که در قبال خدمات خود وجه دریافت میکنند.
بانکها و موسسات مالی و اعتباری: کلیه بانکها، صندوقها و موسسات مالی و اعتباری اعم از دولتی و غیردولتی، بابت درآمدهای حاصل از عملیات مالی و پولی، مشمول مالیات هستند.
شرکتها و نهادهای دولتی دارای فعالیت اقتصادی: سازمانها و شرکتهای وابسته به دولت که فعالیت اقتصادی و درآمدزا دارند، در صورتی که طبق قانون معاف نشده باشند، مشمول مالیات خواهند بود.
شعب و نمایندگی شرکتهای خارجی در ایران: کلیه اشخاص حقوقی خارجی که از طریق شعبه، نمایندگی یا قرارداد، در ایران فعالیت اقتصادی داشته و درآمد کسب میکنند، نسبت به درآمد حاصل در داخل کشور مشمول مالیات هستند.
سایر اشخاص حقوقی با درآمد مشمول مالیات: هر نوع نهاد، بنیاد یا سازمانی که شخصیت حقوقی داشته و درآمد مشمول مالیات کسب کند، در صورتی که مشمول معافیتهای قانونی نباشد، در زمره اشخاص حقوقی مشمول مالیات قرار میگیرد.
مقاله مرتبط: تفاوت اشخاص حقیقی و حقوقی
مبنای قانونی معافیت مالیاتی
مبنای قانونی معافیت مالیاتی مجموعهای از قوانین، آییننامهها و مقررات رسمی است که حدود، شرایط و مصادیق معافیت از پرداخت مالیات را مشخص میکند. مهمترین مبنای قانونی معافیتهای مالیاتی در ایران قانون مالیاتهای مستقیم است که در مواد مختلف آن، معافیت اشخاص، درآمدها و فعالیتهای خاص را پیشبینی کرده است.
علاوه بر قانون مالیاتهای مستقیم، قوانین خاص و بودجههای سنواتی نیز میتوانند مبنای اعطای معافیت مالیاتی باشند. در برخی موارد، معافیتها بهصورت موقت و برای دورهای مشخص در قوانین برنامههای توسعه یا قوانین حمایت از تولید، سرمایهگذاری و مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی تعیین میشوند.
همچنین آییننامهها و بخشنامههای سازمان امور مالیاتی کشور، نحوه اجرا و شرایط بهرهمندی از این معافیتها را تبیین میکنند؛ بنابراین استفاده از معافیت مالیاتی مستلزم آگاهی دقیق از مستندات قانونی و رعایت ضوابط مقرر است که با گذراندن دورههای مالیاتی و حسابداری در موسسات معتبر نظیر موسسه آموزش و پژوهش همکاران سیستم میتوانید نسبت به این امر آگاهی کامل داشته باشید.
معافیت های مالیاتی اشخاص حقوقی در بخش های مختلف
معافیت مالیاتی اشخاص حقوقی، در بخشهای مختلف با هدف حمایت از فعالیتهای اولویتدار اقتصادی و اجتماعی در قوانین مالیاتی پیشبینی شدهاند. این معافیتها شامل بخش کشاورزی، واحدهای تولیدی و صنعتی بهویژه در مناطق کمتر توسعهیافته، درآمدهای حاصل از صادرات غیرنفتی، فعالیتهای آموزشی، فرهنگی و پژوهشی و همچنین اشخاص حقوقی مستقر در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی است که معمولا برای مدت و شرایط مشخص اعمال میشود.
همچنین موسسات خیریه و عامالمنفعه در صورت مصرف درآمد در چارچوب اهداف قانونی، از پرداخت مالیات معاف هستند. بهطور کلی، این معافیتها ابزاری برای تشویق سرمایهگذاری، ایجاد اشتغال و توسعه متوازن اقتصادی به شمار میآیند و استفاده از آنها منوط به رعایت مقررات و ضوابط قانونی است.
شرایط برخورداری از معافیت مالیاتی
برخورداری از معافیت مالیاتی منوط به رعایت شرایط و ضوابطی است که در قوانین مالیاتی تعیین شدهاند.
نخستین شرط، ثبت قانونی فعالیت و داشتن مجوزهای لازم از مراجع ذیصلاح است؛ بهگونهای که نوع فعالیت مشمول معافیت بهطور شفاف مشخص باشد. همچنین مودی باید اظهارنامه مالیاتی را در موعد مقرر تسلیم کنید و دفاتر و اسناد مالی قابل رسیدگی ارائه دهد؛ زیرا عدم انجام تکالیف قانونی میتواند موجب محرومیت از معافیت شود.
از دیگر شرایط مهم میتوان به رعایت دقیق مفاد قانون مالیاتهای مستقیم و قوانین خاص مرتبط، صرف درآمد در محل و فعالیتهای تعیینشده (بهویژه برای موسسات غیرانتفاعی و خیریه) و عدم استفاده خارج از چارچوب قانونی از معافیتها اشاره کرد.
نحوه ثبت درخواست معافیت مالیاتی
ثبت درخواست معافیت مالیاتی طبق ضوابط سازمان امور مالیاتی و از طریق مراحل مشخصی انجام میشود.
- در گام نخست، مودی باید در سامانه مودیان یا درگاه خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی ثبتنام کرده و اطلاعات هویتی و فعالیت خود را بهطور کامل تکمیل کند.
- سپس اظهارنامه مالیاتی در موعد مقرر ارسال شده و در آن، نوع معافیت مورد درخواست بر اساس ماده قانونی مرتبط انتخاب و اعلام میشود.
- در مرحله بعد، مدارک و مستندات لازم مانند مجوز فعالیت، اساسنامه، صورتهای مالی و گواهیهای مرتبط با معافیت، بهصورت الکترونیکی بارگذاری یا به حوزه مالیاتی ارائه میشود.
- پس از بررسی مدارک توسط اداره امور مالیاتی، در صورت احراز شرایط قانونی، معافیت تایید و در پرونده مالیاتی مودی اعمال میشود.
- پیگیری نتیجه درخواست نیز از طریق همان سامانه یا مراجعه به حوزه مالیاتی امکانپذیر است.
مقاله مرتبط: سامانه مودیان مالیاتی چیست؟
اصلاحات جدید قانون مالیاتها در سال ۱۴۰۴
در سال ۱۴۰۴ در ایران چند اصلاحات مهم در قوانین مالیاتی و مقررات مرتبط رخ داده است که جهت بروز بودن با تحولات، توجه به آنها برای مودیان و فعالان اقتصادی ضروری است:
قانون مالیات بر سوداگری و سفتهبازی: هدف از اجرای این قانون، مبارزه با فعالیتهای سوداگرانه در بازار داراییها مانند مسکن، خودرو، طلا و ارز است و بهنوعی مالیات بر سودهای حاصل از افزایش قیمت داراییها را گسترش میدهد.
الزام به صدور صورتحساب الکترونیکی: فعالان اقتصادی ملزم هستند صورتحسابهای فروش خود را بهصورت الکترونیکی و از طریق سامانه مودیان صادر کنند. این تغییر برای افزایش شفافیت مالی و کاهش فرار مالیاتی اجرا شده است.
افزایش نرخ مالیات بر ارزش افزوده: نرخ مالیات بر ارزش افزوده (VAT) به ۱۰ درصد افزایش یافته است تا منابع لازم برای هزینههای عمومی، از جمله متناسبسازی حقوق بازنشستگان تامین شود.
تعدیل معافیتها و بار مالیاتی حقوقبگیران: در لایحه بودجه و برنامهها برای اشخاص معاف از مالیات حقوق به این صورت است که، سقف معافیت مالیاتی حقوق افزایش یافته تا بخشی از بار مالیاتی بر حقوقبگیران کاهش یابد.
افزایش درآمدهای مالیاتی دولت: بودجه ۱۴۰۴ با هدف افزایش درآمدهای مالیاتی نسبت به سال قبل تنظیم شده است و سهم درآمدهای مالیاتی از منابع عمومی رشد قابل توجهی دارد.
نقش حسابداران و مشاوران مالیاتی در اخذ معافیت
حسابداران و مشاوران مالیاتی نقش کلیدی در فرآیند اخذ معافیت مالیاتی دارند؛ زیرا با تسلط بر قوانین مالیاتی و آخرین بخشنامهها، میتوانند مودیان را بهدرستی راهنمایی کنند. تنظیم صحیح اسناد و دفاتر قانونی، ثبت دقیق اطلاعات در اظهارنامه مالیاتی و شناسایی معافیتهای قابل اعمال متناسب با نوع فعالیت، از مهمترین وظایف آنهاست. این دقت و تخصص باعث میشود ریسک رد معافیت یا ایجاد جرائم مالیاتی به حداقل برسد. مشاوران مالیاتی نیز با تحلیل ساختار مالی و فعالیت اقتصادی مودی، بهترین راهکار قانونی برای بهرهمندی از معافیتها را ارائه میدهند و در صورت لزوم، پیگیریهای اداری و دفاع مالیاتی را بر عهده میگیرند.
مقاله مرتبط: نحوه محاسبه مالیات سرقفلی
سقف معافیت مالیاتی اشخاص حقوقی
در نظام مالیاتی ایران، سقف مشخص و عمومی بهعنوان «سقف معافیت مالیاتی» برای اشخاص حقوقی وجود ندارد؛ بلکه اصل بر این است که اشخاص حقوقی نسبت به کل درآمد مشمول مالیات خود، مالیات پرداخت میکنند. با این حال، قانون مالیاتهای مستقیم برای برخی فعالیتها، مناطق جغرافیایی یا دورههای زمانی مشخص، معافیت یا نرخ ترجیحی در نظر گرفته است.
بهطور معمول، شرایط اشخاص حقوقی معاف از مالیات محدود هستند؛ مانند معافیت واحدهای تولیدی در مناطق کمتر توسعهیافته، معافیت فعالیتهای کشاورزی، صادرات غیرنفتی، مؤسسات خیریه یا فعالیت در مناطق آزاد که همگی دارای مدت، شرایط و چارچوب قانونی مشخص هستند.
سخن آخر
معافیت مالیاتی اشخاص حقوقی تنها یک امتیاز قانونی نیست، بلکه ابزاری هوشمندانه برای مدیریت هزینهها و تقویت آینده مالی شرکتهاست. همکاران سیستم با ارائه نرمافزارهای مالی و مالیاتی یکپارچه و آموزشهای تخصصی، به شرکتها کمک میکند تا با شفافیت، دقت و اطمینان، از معافیتهای قانونی بهرهمند شوند .
سوالات متداول
آیا همه شرکتها میتوانند از معافیت مالیاتی استفاده کنند؟
خیر؛ فقط شرکتهایی که نوع فعالیت، محل استقرار و شرایط قانونی مشخصشده در قوانین مالیاتی را رعایت کنند، میتوانند از معافیت مالیاتی بهرهمند شوند.
چه مشاغلی بیشترین شانس دریافت معافیت را دارند؟
بیشترین شانس معافیت مالیاتی مربوط به فعالیتهای کشاورزی، تولیدی، صادرات غیرنفتی، آموزشی و فرهنگی، مناطق آزاد و مؤسسات خیریه است، مشروط به رعایت قوانین.
آیا شرکتهای تازهتاسیس معاف از مالیات هستند؟
خیر؛ تازهتاسیس بودن شرکت باعث معافیت مالیاتی نمیشود.