وقتی صحبت از مالیات به میان میآید، یکی از اولین پرسشها این است که مبلغ مالیات چگونه و توسط چه کسی تعیین میشود. پاسخ این سوال ما را به دو مفهوم مهم یعنی مالیات ابرازی و مالیات تشخیصی میرساند؛ مفاهیمی که شناخت درست آنها میتواند مسیر مودی را از جرایم، اختلافات و هزینههای پیشبینینشده دور کند.
با توجه به اهمیت این موضوع در این مطلب تلاش کردهایم به زبان ساده بگوییم، مالیات ابرازی چیست و چه تفاوتی با مالیات تشخیصی دارد تا با آگاهی بیشتر، تصمیمهای مالیاتی دقیقتر و کمریسکتری بگیرید.
مالیات ابرازی چیست؟
برای پرسش به این سوال که مالیات ابرازی چیست، باید گفت، مالیات ابرازی به مالیاتی گفته میشود که شخص حقیقی یا حقوقی (مودی) بر اساس اسناد، دفاتر قانونی و اطلاعات مالی خود، آن را محاسبه کرده و در اظهارنامه مالیاتی به سازمان امور مالیاتی اعلام میکند. به بیان ساده، این نوع مالیات «اظهار شده توسط خود مودی» است و مبنای اولیه رسیدگی مالیاتی قرار میگیرد. صحت و دقت مالیات ابرازی نقش مهمی در کاهش اختلافات مالیاتی و جلوگیری از جرایم دارد.
پس از ارائه اظهارنامه، سازمان امور مالیاتی ممکن است مالیات ابرازی را بپذیرد یا آن را مورد رسیدگی و بررسی قرار دهد. در صورتی که اسناد و اطلاعات ارائهشده کامل و منطبق با واقعیت باشد، معمولا مالیات ابرازی مبنای قطعی شدن مالیات قرار میگیرد؛ اما اگر مغایرت یا تخلفی مشاهده شود، امکان تعدیل مبلغ مالیات، مطالبه مابهالتفاوت و اعمال جرایم مالیاتی وجود دارد.
بدهی ابرازی مالیات چیست؟
بدهی ابرازی مالیات به مبلغ مالیاتی گفته میشود که مودی در اظهارنامه مالیاتی خود بهعنوان بدهی قابل پرداخت به سازمان امور مالیاتی اعلام میکند. این بدهی حاصل محاسبه مالیات بر اساس درآمد، سود یا فعالیت اقتصادی مودی و با توجه به معافیتها، هزینههای قابل قبول و قوانین مالیاتی است. به عبارت دیگر، بدهی ابرازی نشاندهنده تعهد مالی است که مودی شخصاً آن را پذیرفته و در اظهارنامه ثبت کرده است.
پس از ثبت اظهارنامه، بدهی ابرازی مبنای اولیه مطالبه مالیات قرار میگیرد و در صورت پذیرش اظهارنامه توسط سازمان امور مالیاتی، همان مبلغ بهعنوان بدهی قطعی یا قابل پرداخت شناخته میشود. اگر مودی بدهی ابرازی را در مهلت مقرر پرداخت نکند، مشمول جرایم دیرکرد خواهد شد؛ همچنین در صورت وجود مغایرت در رسیدگی، ممکن است بدهی ابرازی تعدیل و بدهی جدیدی تعیین شود.
جریمه عدم پرداخت مالیات ابرازی
جریمه عدم پرداخت مالیات ابرازی، زمانی اعمال میشود که مودی با وجود اعلام مبلغ مالیات در اظهارنامه، آن را در مهلت قانونی پرداخت نکند. بر اساس قوانین مالیاتی ایران، در این حالت مودی مشمول جریمه دیرکرد میشود که معمولا بهصورت درصدی از مالیات پرداختنشده و به ازای هر ماه تاخیر محاسبه میشود. این جریمه مستقل از رسیدگی یا عدم رسیدگی اظهارنامه است و حتی در صورتی که مالیات ابرازی مورد پذیرش سازمان امور مالیاتی قرار گیرد، عدم پرداخت بهموقع آن منجر به اعمال جریمه خواهد شد.
نکته مهم این است که جریمه عدم پرداخت مالیات ابرازی غالبا غیرقابل بخشودگی است، مگر در شرایط خاص و با تشخیص سازمان امور مالیاتی. علاوه بر جریمه، ادامه تاخیر در پرداخت میتواند باعث افزایش بدهی مالیاتی، صدور برگ مطالبه، محدودیتهای قانونی و حتی اقدامات اجرایی مانند مسدود شدن حسابها شود. افراد میتوانند با شرکت در دوره جامع حسابداری مقدماتی در مراکز معتبر مانند موسسه آموزش و پژوهش همکاران سیستم، بیشترین دانش و مهارت لازم برای مدیریت امور مالیاتی را بهصورت کاربردی و جامع فراگیرند.
مالیات ابرازی عملکرد چیست
مالیات ابرازی عملکرد، به مالیاتی گفته میشود که مودی در اظهارنامه مالیات بر عملکرد، بر اساس سود یا درآمد واقعی حاصل از فعالیت اقتصادی خود در یک دوره مالی مشخص (معمولا یکسال مالی) محاسبه و اعلام میکند. این مالیات با توجه به دفاتر و اسناد قانونی، درآمدها، هزینههای قابل قبول، معافیتها و نرخهای مقرر در قانون مالیاتهای مستقیم تعیین میشود و نشاندهنده میزان مالیاتی است که مودی خود را بابت عملکرد مالیاش بدهکار میداند.
پس از تسلیم اظهارنامه، مالیات ابرازی عملکرد بهعنوان مبنای اولیه رسیدگی سازمان امور مالیاتی قرار میگیرد. در صورتی که اظهارنامه صحیح، شفاف و مستند باشد، امکان پذیرش آن بدون رسیدگی یا با حداقل بررسی وجود دارد؛ اما اگر مغایرت یا نقصی مشاهده شود، سازمان امور مالیاتی میتواند مبلغ مالیات را تعدیل کرده و مالیات تشخیصی جدیدی تعیین کند.
تفاوت مالیات ابرازی و تشخیصی
بهطور کلی، مالیات ابرازی و مالیات تشخیصی دو مفهوم کلیدی در فرآیند رسیدگی مالیاتی هستند که همانند تفاوت مالیات مستقیم و غیرمستقیم، ریشه در منبع تعیین مبلغ مالیات و میزان دخالت سازمان امور مالیاتی دارند. شناخت تفاوت این دو نوع مالیات به مودیان کمک میکند تا ریسک جرایم و اختلافات مالیاتی را آگاهانهتر و مؤثرتر مدیریت کنند.
مرجع تعیین مالیات: مالیات ابرازی توسط خود مودی و بر اساس اظهارنامه مالیاتی اعلام میشود، در حالی که مالیات تشخیصی توسط سازمان امور مالیاتی و پس از بررسی اسناد و اطلاعات تعیین میشود.
مبنای محاسبه: در مالیات ابرازی، محاسبه بر اساس اطلاعات و ارقام اعلامی مودی انجام میشود؛ اما مالیات تشخیصی بر پایه رسیدگی ممیز و تطبیق با قوانین و قرائن مالیاتی است.
زمان تعیین مالیات: مالیات ابرازی همزمان با تسلیم اظهارنامه مشخص میشود. در مقابل، مالیات تشخیصی پس از فرآیند رسیدگی و صدور برگ تشخیص اعلام میشود.
احتمال تغییر مبلغ: مبلغ مالیات ابرازی ممکن است در صورت پذیرش اظهارنامه ثابت بماند؛ اما مالیات تشخیصی معمولا نتیجه اصلاح، افزایش یا تعدیل مبلغ ابرازی است.
ریسک جرایم و اختلاف: مالیات ابرازی صحیح و شفاف ریسک جرایم را کاهش میدهد؛ در حالی که مالیات تشخیصی معمولا در شرایط وجود مغایرت یا تخلف منجر به جرایم و اختلاف مالیاتی میشود.
نقش مودی در فرآیند: در مالیات ابرازی، مؤدی نقش فعال و تعیینکننده دارد؛ اما در مالیات تشخیصی، نقش اصلی با سازمان امور مالیاتی و فرآیند رسیدگی است.
چه کسانی مشمول مالیات ابرازی هستند؟
مشمولان مالیات ابرازی، کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی هستند که طبق قانون مالیاتهای مستقیم موظف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی و اعلام درآمد یا سود حاصل از فعالیت اقتصادی خود میباشند. بهعبارت دیگر، هر مودی که باید درآمد، هزینهها و سود خود را در قالب اظهارنامه ارائه کند، مشمول مالیات ابرازی است.
از جمله مشمولان مالیات ابرازی میتوان به صاحبان مشاغل، شرکتها و اشخاص حقوقی، پزشکان، وکلا، مهندسان، بازرگانان و سایر فعالان اقتصادی اشاره کرد. همچنین مودیانی که دارای درآمدهای مشمول مالیات مانند اجاره املاک، فعالیتهای بازرگانی یا خدماتی هستند نیز موظف به اظهار درآمد و اعلام مالیات ابرازی میباشند.
مراحل ثبت و پذیرش مالیات ابرازی
ثبت و پذیرش مالیات ابرازی فرآیندی مرحلهبهمرحله است که از جمعآوری اطلاعات مالی آغاز شده و به تایید یا رسیدگی توسط سازمان امور مالیاتی ختم میشود. در ادامه به بررسی این مراحل میپردازیم.
- در گام نخست، مودی باید بداند، مالیات ابرازی چیست و آیا مشمول ارائه اظهارنامه مالیاتی میشود یا خیر؛ این مرحله مبنای ورود صحیح به فرآیند مالیاتی است.
- درآمدها، هزینهها، دفاتر قانونی و اسناد مثبته باید بهصورت دقیق و منظم جمعآوری شوند تا محاسبه مالیات ابرازی بر اساس اطلاعات واقعی انجام گیرد.
- مودی با توجه به قوانین مالیاتی، معافیتها و نرخهای مقرر، مبلغ مالیات را محاسبه و بهعنوان مالیات ابرازی تعیین میکند.
- اطلاعات مالی و مبلغ مالیات ابرازی در اظهارنامه الکترونیکی ثبت و در مهلت قانونی به سازمان امور مالیاتی ارسال میشود.
- پس از ثبت اظهارنامه، مؤدی موظف است، مالیات ابرازی اعلامشده را در مهلت قانونی پرداخت کند تا از جریمه دیرکرد جلوگیری شود و در صورتی که با سازمان امور مالیاتی به توافق برسد، میتواند مبلغ تعیینشده را از طریق تقسیط مالیات ابراز بهصورت مرحلهای پرداخت کند.
- سازمان امور مالیاتی اظهارنامه را بررسی میکند و در صورت صحت اطلاعات، مالیات ابرازی را میپذیرد یا در صورت وجود مغایرت، آن را وارد مرحله رسیدگی و تشخیص میکند.
سخن آخر
آگاهی کامل از مالیات ابرازی و تفاوت آن با مالیات تشخیصی به شما کمک میکند تا مالیات خود را بهدرستی محاسبه، ثبت و پرداخت کنید و از بروز جرایم و اختلافات مالیاتی جلوگیری کنید. برای کسانی که میخواهند مسیر مالیاتی خود را حرفهای و دقیق طی کنند، موسسه آموزش و پژوهش همکاران سیستم با دورهها و منابع آموزشی کاربردی، فرصت یادگیری عملی و مدیریت هوشمند مالیات را فراهم کرده است. این یعنی میتوانید با دانش کافی، هم به تعهدات مالیاتی خود عمل کنید و هم ریسکهای مالیاتی را به حداقل برسانید.