وقتی پای سرقفلی به میان میآید، نهتنها مالکیت ملک بلکه ارزش واقعی یک کسبوکار و موقعیت تجاری هم اهمیت پیدا میکند. هر فروش یا واگذاری سرقفلی، بسته به مبلغ دریافتشده و شرایط انتقال، مشمول مالیات خاصی است که قانون برای آن پیشبینی کرده است. دانستن نحوه محاسبه مالیات سرقفلی، مراحل قانونی واگذاری و معافیتهای ممکن، کلید جلوگیری از مشکلات مالیاتی و ثبت قانونی صحیح قراردادهاست و به صاحبان کسبوکار کمک میکند تا با اطمینان و شفافیت، ارزش سرمایه خود را منتقل کنند.
مالیات سرقفلی چیست؟
مالیات سرقفلی به مالیاتی گفته میشود که هنگام انتقال حق سرقفلی یک واحد تجاری (مانند مغازه یا محل کسب) از مالک یا دارنده فعلی به شخص دیگر، به دولت پرداخت میشود. سرقفلی در واقع ارزشی است که بهدلیل موقعیت مکانی، شهرت، مشتریان ثابت یا قدمت فعالیت یک کسبوکار ایجاد شده و جدا از قیمت ملک محسوب میشود. هرگاه این حق در قالب فروش، صلح یا واگذاری منتقل شود، مشمول مالیات خواهد بود.
طبق قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد حاصل از واگذاری سرقفلی جزو درآمدهای مشمول مالیات است و معمولا با نرخ مقطوع (اغلب ۲ درصد از مبلغ سرقفلی واگذار شده) محاسبه میشود. پرداخت این مالیات بر عهده انتقالدهنده سرقفلی است و بدون تسویه آن، ثبت رسمی انتقال در دفاتر اسناد رسمی امکانپذیر نخواهد بود. آگاهی از مقررات مالیات سرقفلی به کسبه و سرمایهگذاران کمک میکند تا از جرایم مالیاتی و مشکلات حقوقی جلوگیری کنند.
مبنای قانونی مالیات سرقفلی
مبنای قانونی محاسبه مالیات سرقفلی در ایران، ماده ۵۹ قانون مالیاتهای مستقیم است. بر اساس این ماده در بخشنامه مالیات سرقفلی، نقل و انتقال حق واگذاری محل (سرقفلی) مشمول مالیات است و درصد مشخصی از وجوه دریافتی بابت واگذاری سرقفلی بهعنوان مالیات دریافت میشود.
مطابق این قانون، پرداخت مالیات بر عهده انتقالدهنده سرقفلی است و دفاتر اسناد رسمی موظفاند قبل از ثبت رسمی انتقال، گواهی پرداخت مالیات را مطالبه کنند. این ماده، چارچوب اصلی محاسبه، وصول و الزام قانونی مالیات سرقفلی را مشخص میکند و مبنای عمل سازمان امور مالیاتی در این زمینه است. شما با گذراندن دوره های مالیاتی و حسابداری در موسسات معتبر، نظیر موسسه پژوهش و آموزش همکاران سیستم می توانید از مبانی قانونی مالیات سرقفلی و نحوه محاسبه آن آگاهی و تبهر کافی داشته باشید.
مالیات سرقفلی چگونه محاسبه میشود؟
محاسبه مالیات سرقفلی باید بهصورت مقطوع و شفاف باشد و پیچیدگی زیادی ندارد. مراحل محاسبه آن به شکل زیر است:
مرحله اول: تعیین مبلغ سرقفلی واگذار شده
ابتدا مبلغی که بابت واگذاری سرقفلی در قرارداد (فروش، صلح یا انتقال) درج شده، مشخص میشود. این مبلغ میتواند نقدی یا غیرنقدی باشد و مبنای اصلی محاسبه مالیات قرار میگیرد. در صورت اختلاف یا غیرواقعی بودن مبلغ، سازمان امور مالیاتی میتواند ارزش واقعی سرقفلی را ملاک قرار دهد.
مرحله دوم: اعمال نرخ قانونی مالیات
طبق ماده ۵۹ قانون مالیاتهای مستقیم، مالیات سرقفلی معادل ۲ درصد مبلغ سرقفلی است. این نرخ ثابت است و بدون توجه به مدت فعالیت، نوع شغل یا میزان سود، بهصورت مقطوع محاسبه میشود.
مقاله مرتبط: قانون مالیات های مستقیم ۱۴۰۴
مرحله سوم: محاسبه عدد نهایی مالیات
در این مرحله برای محاسبه مالیات سرقفلی، باید مبلغ سرقفلی در عدد ۰٫۰۲ ضرب شود.
مثال: اگر سرقفلی یک مغازه به مبلغ ۵ میلیارد ریال واگذار شود، مالیات آن برابر است با:
۵,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۲٪ = ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال
مرحله چهارم: پرداخت مالیات توسط انتقال دهنده
پرداخت مالیات سرقفلی بر عهده فروشنده یا انتقالدهنده سرقفلی است و انجام آن پیش از تنظیم سند رسمی الزامی میباشد. این مالیات بخشی از تعهدات قانونی مربوط به انتقال سرقفلی است و بهعنوان پیششرط ثبت رسمی در دفاتر اسناد رسمی محسوب میشود. در صورت عدم پرداخت مالیات، انتقال سرقفلی در اسناد رسمی ثبت نشده و فاقد اعتبار قانونی خواهد بود؛ بنابراین انجام این پرداخت نه تنها رعایت تکلیف مالیاتی است، بلکه تضمینی برای امنیت حقوقی طرفین معامله و جلوگیری از مشکلات قانونی در آینده محسوب میشود.
مرحله پنجم: دریافت مفاصاحساب و ثبت انتقال
پس از پرداخت مالیات سرقفلی، سازمان امور مالیاتی گواهی یا مفاصاحساب مالیاتی مربوطه را صادر میکند که نشاندهنده انجام تعهد مالیاتی توسط فروشنده است. این گواهی یکی از مدارک الزامی برای دفاتر اسناد رسمی محسوب میشود و بدون ارائه آن، دفترخانه نمیتواند سند انتقال سرقفلی را ثبت کند. با ارائه این مفاصاحساب به دفترخانه، فرآیند قانونی انتقال سرقفلی تکمیل شده و مالکیت به طور رسمی و قانونی به خریدار منتقل میشود، بهطوری که حقوق هر دو طرف معامله از نظر مالیاتی و قانونی محفوظ میماند.
نرخ مالیات سرقفلی در سال 1404
در سال ۱۴۰۴ نیز نرخ مالیات سرقفلی طبق مقررات ماده ۵۹ قانون مالیاتهای مستقیم همان ۲ درصد (۲٪) از مبلغ دریافتی بابت واگذاری حق سرقفلی یا حق واگذاری محل است. بدین معنی که فروشنده یا انتقالدهنده سرقفلی باید ۲٪ مبلغ توافقشده فروش سرقفلی را بهعنوان مالیات به دولت پرداخت کند تا انتقال رسمی در دفتر اسناد ثبت شود. این نرخ در عمل برای سال ۱۴۰۴ نیز معتبر است و تغییر یا افزایش خاصی در قانون بودجه یا مقررات سال ۱۴۰۴ برای آن اعلام نشده است.
معافیت های مالیاتی مربوط به سرقفلی
معافیتهای مالیاتی مربوط به سرقفلی محدود و مشخصاند، اما در برخی شرایط میتوان از پرداخت مالیات معاف شد یا آن را پرداخت نکرد:
عدم دریافت وجه بابت انتقال سرقفلی
اگر انتقال سرقفلی رایگان انجام شود و هیچ مبلغی بابت آن دریافت نشود (مثلاً در برخی انتقالهای خانوادگی بدون عوض)، مالیات سرقفلی تعلق نمیگیرد؛ چون مبنای مالیات، «درآمد حاصل از واگذاری» است.
انتقال بهصورت ارث
نحوه محاسبه مالیات بر ارث سرقفلی به این صورت است که سرقفلی در انتقال از طریق ارث مشمول مالیات سرقفلی موضوع ماده ۵۹ نمیشود و تنها مالیات بر ارث طبق مقررات قانونی مربوطه بر آن اعمال میگردد. به عبارت دیگر، ارزش سرقفلی در این حالت بر اساس قوانین مالیات بر ارث محاسبه و از وراث دریافت میشود.
عدم وجود حق سرقفلی یا حق واگذاری محل
نحوه محاسبه مالیات اجاره سرقفلی به این صورت است که اگر در قرارداد اجاره یا اسناد رسمی، حق سرقفلی یا حق واگذاری محل برای منتقلکننده به رسمیت شناخته نشده باشد، انتقال آن مشمول مالیات سرقفلی نخواهد بود. به عبارت دیگر، تنها در صورتی که حق سرقفلی به طور قانونی برای مالک یا منتقلکننده ثبت و شناخته شده باشد، مالیات اجاره سرقفلی قابل اعمال است.
فسخ قرارداد بدون انتفاع مالی
در صورتی که قرارداد سرقفلی فسخ شود و مبلغی بابت واگذاری دریافت نشود، مالیاتی نیز تعلق نمیگیرد. به این نکته توجه داشته باشید، صرف کمبودن مبلغ سرقفلی یا تازهتاسیس بودن کسبوکار، معافیت ایجاد نمیکند؛ هرگونه دریافت وجه بابت واگذاری سرقفلی، اصولا مشمول مالیات ۲٪ است.
سخن آخر
دانستن روش محاسبه مالیات سرقفلی، مراحل فروش و واگذاری و شرایط معافیتها، نه تنها از بروز مشکلات مالیاتی جلوگیری میکند، بلکه برای شفافیت و نظم در معاملات تجاری نیز مفید است. گذراندن دورههای مالیاتی و حسابداری حرفه ای موسسه آموزش و پژوهش همکاران سیستم میتواند این فرآیند را برای شما ساده، دقیق و سریع کند.